Ορισμός
Ο Προσκοπισμός είναι μία εθελοντική, παιδαγωγική και παγκόσμια κίνηση, για ανθρώπους όλων των ηλικιών, ανοικτή σε όλο το κοινωνικό σύνολο, χωρίς θρησκευτική, κοινωνική καταγωγή ή φυλετική διάκριση, με ιδιαίτερη έμφαση στον υπαίθριο/φυσικό τρόπο ζωής, η οποία έχει σκοπό να συμβάλλει στην ανάπτυξη των ανθρώπων –κυρίως των νέων– διανοητικά, κοινωνικά, πνευματικά, σωματικά μέσω της αλληλεκπαίδευσης και της αλληλεπίδρασης, με ξεκάθαρη απόσταση και αποστροφή προς την κομματοκρατία και την πολιτική.
Ιστορία
Ο Προσκοπισμός «οφείλει» την ύπαρξή του στον αξιωματικό του βρετανικού στρατού Λόρδο Robert Stevenson Smyth Baden-Powell του Gilwell, ο οποίος, κατά την υπεράσπιση της μικρής πόλης Mafeking (Νότιος Αφρική, πόλεμος μεταξύ Άγγλων και Ολλανδών αποίκων/Boers), κατάφερε να υπερασπιστεί την πόλη, χωρίς να παραδοθεί, για 217 ημέρες χρησιμοποιώντας τα παιδιά σε βοηθητικές εργασίες (ανακατασκευή οχυρωμάτων, μεταφορά και διανομή πυρομαχικών, περισυλλογή και διακομιδή των τραυματιών).
Είναι ευδιάκριτο ότι ο Powell εφάρμοσε τις αρχές της μανιφακτούρας (manifactura) κατά την διάρκεια της πολιορκίας της πόλεως και συγκεκριμένα την πάγια και ωφελιμιστική της μορφή!
Πώς; Με την εκμετάλλευση –για καλό σκοπό εδώ– και την χρησιμοποίηση των παιδιών σε μαζικές χειρωνακτικές εργασίες.
Η υπεράσπισή του Mafeking ηρωοποίησε τον Powell με αποτέλεσμα να ανακηρυχθεί ως ο νεότερος στρατηγός του Ηνωμένου Βασιλείου σε ηλικία 43 ετών.
Η στρατιωτική του εμπειρία τον οδήγησε στην συγγραφή των βιβλίων «Αναγνώριση και ανίχνευση» (Reconnaissance & Scouting, 1884) και το «Εγχειρίδιο ανίχνευσης» (Aids to Scouting for NCOs and Men, 1899). Το «Εγχειρίδιο ανίχνευσης» έγινε επιτυχία και πολλοί δάσκαλοι το χρησιμοποιούσαν στην εκπαιδευτική τους δραστηριότητα. Μετά την αποστράτευση του, του ζητήθηκε να προσαρμόσει το βιβλίο, έτσι ώστε να είναι κατάλληλο και για μικρότερες ηλικίες (το ξανά έγραψε πρόχειρα ονομάζοντας το «Ενωμοτίες παιδιών»).
Το επόμενο «βήμα» ήταν η εφαρμογή των ιδεών του, η οποία έλαβε χώρα σε μια κατασκήνωση στο νησί Brownsea (βρίσκεται νότια της Αγγλίας) από 1 έως 9 Αυγούστου 1907, με την συμμετοχή 21 αγοριών, τα οποία δοκίμασαν για πρώτη φορά την προσκοπική (στρατιωτική ἐν μέρει και επί της ουσίας) ζωή και πρακτική (αναρρίχηση, βραδινές πυρές, διάφορες κατασκηνωτικές τεχνικές, κολύμβηση, ναυαγοσωστική, μαγειρική, ξυλογλυπτική, ορειβασία, πρώτες βοήθειες, κ.λπ.).
Τα άκρως θετικά αποτελέσματα τον οδήγησαν σε διαλέξεις και παράλληλα στην ολοκλήρωση της νέας εκδοχής του βιβλίου του, το οποίο ονόμασε «Προσκοπισμός για αγόρια» (Scouting for Boys, 1908). Η επιτυχία ήταν τεράστια και παιδιά από όλη την Αγγλική αποικιακή αυτοκρατορία δημιουργούσαν Προσκοπικές ομάδες ζητώντας την βοήθειά του. Έτσι, ο αρχικός σκοπός της εκπαίδευσης και της μεταφοράς ιδεών σε ήδη υπάρχουσες οργανώσεις από τον Powell, δημιούργησε τελικά μία μεγάλη, παραγωγική και άκρως ωφέλιμη κίνηση!
Οι βασικές αρχές εκπαίδευσης, που εφάρμοσε ο Powell στην εποχή του, χρησιμοποιούνται και σήμερα από τους στρατούς όλου του κόσμου για να εκπαιδεύσουν τους στρατιώτες τους.
Χαρακτηριστικά του Προσκοπισμού
Σκοπός – Αποστολή
Ο Προσκοπισμός είναι μία εθελοντική, μη κερδοσκοπική, μη κομματική, μη πολιτική παιδαγωγική κίνηση για όλες τις ηλικίες, ανοικτή σε όλους, χωρίς διάκριση καταγωγής, πίστης ή φυλής, σύμφωνα με τις Αρχές, την Μέθοδο και τον Σκοπό που καθόρισε ο Ιδρυτής.
Σκοπός της Προσκοπικής Κίνησης είναι να συμβάλλει στην ανάπτυξη των Μελών της έτσι ώστε να αξιοποιήσουν πλήρως τις όποιες ικανότητες τους (νοητικές, κοινωνικές, πνευματικές, σωματικές, κ.λπ.), να παραδώσει δηλαδή στην κοινωνία άξιους, ηθικούς, ωφέλιμους, υπεύθυνους και χρήσιμους πολίτες.
Αποστολή του Προσκοπισμού είναι να συνεισφέρει στην εκπαίδευσή των Μελών του, μέσω ενός συστήματος αξιών βασισμένου στον Προσκοπικό Νόμο και στην Προσκοπική Υπόσχεση, να βοηθήσει στην οικοδόμηση ενός καλύτερου κόσμου, όπου οι άνθρωποι ολοκληρώνονται ως άτομα και διαδραματίζουν έναν εποικοδομητικό, ουσιαστικό και ωφέλιμο ρόλο στην κοινωνία.
Ορκίζομαι/υπόσχομαι στην Προσκοπική μου τιμή να εκτελώ το καθήκον μου προς τον Θεό* και την Πατρίδα*, να βοηθώ κάθε άνθρωπο σε κάθε περίσταση και να τηρώ το Νόμο των Προσκόπων.
* Ο όρκος/υπόσχεση προσαρμόζεται σε κάθε χώρα αναλόγως με την επικρατούσα θρησκεία και το εκάστοτε πολίτευμα.
Νόμος
Ο Πρόσκοπος:
- Αγαπά, προστατεύει και σέβεται τον εαυτό του, τους άλλους ανθρώπους, όλα τα έμβια όντα, την φύση, το περιβάλλον.
- Λέει πάντα την αλήθεια, είναι έντιμος, προσέχει τα λόγια και τις πράξεις του και κρατά τον λόγο του.
- Είναι αποφασιστικός, έχει αυτοπεποίθηση και θάρρος και αναλαμβάνει την ευθύνη των πράξεων του.
- Είναι εργατικός, εξελίσσεται διαρκώς και προοδεύει με τις ικανότητές του.
- Είναι οικονόμος και φροντίζει για την καλή και σωστή κατανομή και χρήση του χρόνου.
- Συμπεριφέρεται με διακριτικότητα και ευγένεια, είναι φίλος προς όλους και αδελφός με κάθε Πρόσκοπο.
- Είναι αισιόδοξος, άξιος εμπιστοσύνης, εύθυμος, δίκαιος, ξέρει να πειθαρχεί και να τηρεί τους Νόμους.
Στάδια
Λυκόπουλο ⇔ Πρόσκοπος ⇔ Ανιχνευτής ⇔ Προσκοπικό Δίκτυο ⇔ Ενήλικο Στέλεχος
Γενικές και ειδικές γνώσεις
Στις βασικές και ειδικές γνώσεις που βιώνουν και μαθαίνουν οι Πρόσκοποι, κατά την περίοδο της μαθητείας τους, συμπεριλαμβάνονται η άμεση και προσωπική ενασχόληση με την φύση (βασική Αρχή της κλασσικής Ελληνικής αρχαιότητας και μεταγενέστερα του Διαφωτισμού), η κατασκήνωση, οι κόμποι, ο προσανατολισμός, οι πρώτες βοήθειες, διάφορες συνδέσεις, φυσιογνωσία, φυσιολογία του εδάφους, κ.λπ.
Ρητά
Τα ρητά που δηλώνουν προτροπή και στοχεύουν στην θετική κατεύθυνση και στην άνοδο της ψυχολογίας των προσκόπων είναι τα ακόλουθα:
- Πάντα πρόθυμοι! (πρόκειται για το ρητό των νέων Προσκόπων/Λυκοπούλων, το οποίο δηλώνει ότι πρέπει να είναι πάντα ανοικτοί και πρόθυμοι στην αλληλοβοήθεια, στην γνώση -και όχι μόνον- όλοι οι νεότερης ηλικίας άνθρωποι)
- Να είσαι έτοιμος! (ἔσο ἑτοῖμος)
- Πάντα εμπρός! (προτροπή θετικής κατευθύνσεως)
- “Αἰὲν ἀριστευειν!” (αἰὲν ἀριστεύειν καὶ ὑπείροχον ἔμμεναι ἄλλων/πάντοτε μέγας να φανώ και των ανδρείων πρώτος, Όμηρος, Ιλιάδα, Ζ, 208)
- Καλό κυνήγι! (μεταφορική έκφραση, η οποία δηλώνει καλή συνέχεια και επιτυχία στην δραστηριότητα)
Αμφίεση – Διακριτικά – Συμβολισμοί
Η προσκοπική στολή είναι ένα ευρέως αναγνωρίσιμο χαρακτηριστικό του Προσκοπισμού. Σύμφωνα με τα λόγια του Powell στο World Jamboree το 1937, κρύβει όλες τις κοινωνικές διαφορές σε μία χώρα και προωθεί την ισότητα! Το πιο σημαντικό είναι ότι αμβλύνει και καλύπτει τις διαφορές μεταξύ θρησκευμάτων, φυλών, χωρών και δημιουργεί την αίσθηση, σε όλα τα μέλη, ότι ανήκουν σε μία μεγάλη αδελφότητα.
Η Προσκοπική στολή αποτελείται από ένα χακί, συνήθως, πουκάμισο, κοντό παντελόνι και ένα πλατύγυρο καπέλο εκστρατείας. Ο Powell φορούσε κοντό παντελόνι, γιατί πίστευε ότι το να είσαι ντυμένος πρόσκοπος, βοήθησε στο να κλείσει και να συγκεραστεί το χάσμα των γενεών και να μειωθεί η απόσταση ηλικίας μεταξύ των ενηλίκων και της νεολαίας. Το χρώμα των πουκαμίσων είναι συνήθως κόκκινο, μπλε, πορτοκαλί ή πράσινο, ενώ τα κοντά παντελόνια αντικαθίστανται συχνά από μακρύ παντελόνι για όλο τον χρόνο ή όταν η θερμοκρασία του περιβάλλοντος είναι χαμηλή.
Ενώ σχεδιάστηκε για την ευφυΐα και την ισότητα, η Προσκοπική στολή είναι και άκρως πρακτική! Τα πουκάμισα έχουν διπλές ραφές, για να τα καθιστούν ιδανικά για χρήση σε κατασκευή πρόχειρων φορείων, σε συνδυασμό με σανίδες (παραδοσιακή μεν, αλλά ξεπερασμένη πλέον τεχνική). Τα δερμάτινα λουράκια και οι μπαρέτες των καπέλων εκστρατείας, σε συνδυασμό με τις ξύλινες ράβδους, θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν σε περιπτώσεις έκτακτης ανάγκης ως αιμοστατικοί επίδεσμοι. Τα μαντήλια επελέγησαν επειδή θα μπορούσαν εύκολα να χρησιμοποιηθούν ως αορτήρας ή τριγωνικός επίδεσμος για τον πρόσκοπο που το είχε ανάγκη. Οι πρόσκοποι μαθαίνουν επίσης να χρησιμοποιούν τις καλτσοδέτες τους, σε περίπτωση έκτακτης ανάγκης, ως ένα καλώδιο πρόσδεσης.
Το διακριτικό σήμα, για όλες τις προσκοπικές στολές, αναγνωρίζεται και φοριέται σε όλο τον κόσμο και συμπεριλαμβάνει το Ξύλινο Σήμα και το Παγκόσμιο Σήμα Μέλους.
Ο Προσκοπισμός έχει δύο διεθνώς γνωστά σύμβολα/σήματα:
- Το τριφύλλι, που χρησιμοποιείται από τα μέλη της Παγκόσμιας Οργάνωσης Οδηγών και Κοριτσιών Προσκόπων (WAGGGS).
- Το άνθος κρίνου, που χρησιμοποιείται από τους οργανισμούς μέλη της WOSM και τις περισσότερες άλλες οργανώσεις Προσκοπισμού. Το σήμα αναπαριστά ένα άνθος κρίνου, σε μωβ φόντο, κυκλωμένο από ένα σχοινί, το οποίο συμβολίζει την παγκοσμιότητα της Προσκοπικής Κίνησης. Στο κάτω μέρος είναι δεμένο με τον κόμπο του Ηρακλή (σταυρόκομπο), σύμβολο παγκόσμιας προσκοπικής αδελφοσύνης και ενότητας. Το κρίνο είναι σχεδιασμένο με τον τρόπο που χρησιμοποιούνταν στις παλιές πυξίδες για να δείχνει τον Βορρά.
Τα τρία σκέλη αντιπροσωπεύουν:
- Τα καθήκοντα προς τον Θεό, τον εαυτό και τους άλλους.
- Το κορδόνι την ενότητα της Προσκοπικής κίνησης.
- Τα δύο αστέρια αντιπροσωπεύουν το Νόμο και την Υπόσχεση.
Η σβάστικα τέλος, χρησιμοποιήθηκε ως ένα πρώιμο σύμβολο του Συνδέσμου Προσκόπων του Ηνωμένου Βασιλείου. Χρησιμοποιήθηκε δε, για πρώτη φορά στον Προσκοπισμό, ως Ευχαριστήριο Σήμα (βορειοαμερικανικό σύμβολο αρμονίας, ειρήνης, ισορροπίας και ισότητας) το 1911.
Ο Powell, κατά τον σχεδιασμό του Μεταλλίου Αξίας, πρόσθεσε μία σβάστικα στο προσκοπικό καπέλο για να συμβολίζει την καλή τύχη προς τον παραλήπτη. Το 1934, οι Πρόσκοποι αιτήθηκαν μία αλλαγή στον σχεδιασμό λόγω της σύνδεσης της σβάστικας με την χρήση της από το Εθνικοσοσιαλιστικό Γερμανικό Εργατικό Κόμμα (NSDAP). Έτσι, ένα νέο Μετάλλιο Αξίας εκδόθηκε από την Ένωση Προσκόπων το 1935.
Προσκοπισμός και κοινωνία
Ο Προσκοπισμός είναι ένας από τους υγιέστερους οργανισμούς στην κοινωνία των ανθρώπων, την οποία κοσμεί με την παρουσία και βοηθά αποτελεσματικά με τις δράσεις του!
Ο μη πολιτικός του χαρακτήρας, με την έννοια ότι δεν εμπλέκεται στον αγώνα για εξουσία, ούτε και συνδέεται με κανένα πολιτικό κόμμα ή οργάνωση, αποτελεί καταστατική προϋπόθεση για όλες τις εθνικές οργανώσεις και έχει γίνει αιτία να απορριφθούν –από το Παγκόσμιο Προσκοπικό Γραφείο– Προσκοπικές οργανώσεις οι οποίες χειραγωγούνταν πολιτικά (π.χ. η Ελληνική την περίοδο που έγινε μέλος της ΕΟΝ). Αντιθέτως, οι πρόσκοποι ενθαρρύνονται να έχουν ουσιαστικό ρόλο και να συμμετέχουν ενεργά στο κοινωνικό γίγνεσθαι, στο οποίο δραστηριοποιούνται και ζουν!
Οι συμμετέχοντες στον Προσκοπισμό προσέρχονται εθελοντικά και αποδέχονται τις αρχές του Προσκοπισμού. Οι ενήλικες είναι συνήθως παλαιοί Πρόσκοποι και δεν αμείβονται! Στις Προσκοπικές οργανώσεις γίνονται δεκτά αγόρια και κορίτσια, εκτός από κάποιες χώρες, στις οποίες επιτρέπονται μόνον τα αγόρια.
Προσφάτως, οι Πρόσκοποι της Αμερικής αποτέλεσαν το επίκεντρο παραπόνων στις Η.Π.Α., καθώς δεν επέτρεπαν συμμετοχή σε άθεους. Επίσης, στο Ηνωμένο Βασίλειο, η Οργάνωση Προσκοπισμού δέχτηκε αίτηση παραπόνων για την επιμονή της στην χρήση θρησκευτικής υπόσχεσης, που οδήγησε στην καθιέρωση μιας εναλλακτικής (Ιανουάριος 2014), για όσους δεν θέλουν να αναφέρουν έναν ή κάποιον θεό στην υπόσχεσή τους.
Ο Προσκοπισμός είναι ένας ενεργός θύλακας αγάπης, αλληλεγγύης, ανιδιοτελούς άμιλλας, γνώσης, ευγένειας, ισότητας, μάθησης, σεβασμού, συμπαράστασης και υγείας μέσα στην φοβική κοινωνία της κομματικής, οικονομικής και πολιτικής υποκρισίας που ζούμε.
ΠΡΟΣΟΧΗ! Όλες οι κοινωνικές ομάδες και περιοχές είναι πεδία/χώροι όπου μπορούν να προσφέρουν την τέλεια κάλυψη, να «καμουφλάρουν» ή να κρύβουν παθογένειες (ατομικές, κοινωνικές, προσωπικές, συλλογικές) και να παρέχουν άλλοθι, ή πεδία ανάπτυξης και εφαρμογής, για ανθρώπους με ιδιαιτερότητες και άρρωστες συνήθειες (π.χ. ανώμαλους, απατεώνες, διεστραμμένους, διορισμένους μεγαλομανείς κομματικούς και πολιτικούς «κηφήνες», ομοφυλόφιλους, παιδεραστές, παιδόφιλους, κ.λπ.).
✓ Ως γονείς οφείλετε να ελέγχετε, να ενημερώνεστε αναλυτικά και να συμμετέχετε –εάν το θέλετε και εάν σας το επιτρέπει η αντικειμενική και εργασιακή σας πραγματικότητα– σε αυτές τις δραστηριότητες και τις ομάδες. Έτσι, εξασφαλίζετε, στο μέτρο του δυνατού, τις καταλληλότερες δυνατές συνθήκες για την ομαλότερη ένταξη και εξέλιξη των παιδιών σας στο κοινωνικό σύνολο και τις δραστηριότητες που το δομούν και το μορφοποιούν υγιώς.